مهدى فرمانيان
88
آشنايى با فرق تشيع ( فارسى )
انتخاب نكردن ايشان خطا كردهاند و اين خطا از روى اجتهاد بوده ، موجب كفر و فسق آنان نمىشود . « 1 » گفتنى است كه عالمان زيديه انتساب اين فرقهها و تفكرات را كه بيشتر نويسندگان ملل و نحل به زيديه نسبت دادهاند ، قبول نداشته و در صحت چنين گزارشهايى ترديد و اشكال كردهاند . تثبيت مذهب زيديه در قرن سوم هجرى و در حالى كه قيامهاى به ظاهر ناموفق زيديه همچنان ادامه داشت ، با ظهور شخصيتهايى همچون احمد بن عيسى بن زيد ( متوفاى 247 ه . ق ) به تدريج زيديه وارد مرحله جديدى شد . وى با روايت احاديث و بيان نظريات خود در مطرح شدن زيديه بهعنوان يك مذهب ، بهويژه در عراق ، نقش مؤثرى ايفا كرد . مجموعه روايات و نظريات او در كتابى به نام العلوم گردآورى شده است . همچنين از ديدگاههاى امام مطرح ديگر زيديه قاسم بن ابراهيم مشهور به رسّى ( م 246 ه . ق ) و عالم مطرح زيديه در عراق محمد بن منصور مرادى ، مكتبى جديد به وجود آمد كه تأثيرات وسيع و مهمى بر عقايد و فقه زيديه از خود بر جاى گذاشت . كتاب الجامع الكافى در شش مجلد دربرگيرنده مجموعه آراى اين شخصيتها و منعكسكننده اين مكتب است . اين كتاب در قرن پنجم توسط ابو عبد اللّه علوى ( متوفاى 445 ه . ق ) جمعآورى شده و هماكنون نسخههاى خطى آن موجود است . قاسم برادر امام زيديه محمد بن ابراهيم مشهور به ابن طباطبا بود و زيديه او را نيز از بزرگترين امامان خود به شمار آوردهاند . قاسم رسّى پس از يك دوره فعاليت سياسى و سفرهاى متعدد ، در نهايت عزلت را اختيار كرد و در منطقهء رسّ در اطراف مدينه مقيم شد و به تأليف كتاب و تبيين زيديه همت گماشت و مكتب فقهى - كلامى خاصى را عرضه كرد . يكى از ويژگىهاى اين مكتب ، طرح مباحث كلامى نزديك به كلام معتزله و متأثر از آنان بود . قاسم رسّى در سال 246 هجرى در همانجا چشم از جهان فروبست . پس از قاسم رسّى بسيارى از زيديه در مناطق مختلف از جمله ايران و عراق در مسائل فقهى
--> ( 1 ) . ر . ك : ابو الحسن اشعرى ، مقالات الاسلاميين ، ص 65 - 85 ؛ شهرستانى ، الملل و النحل ، ص 127 - 143 ؛ ناشى اكبر ، مسائل الامامة ، ص 23 - 30 .